Plan Połczyna Zdroju 1926 r. wg. Pharus – Plan Des Moor – Und Mineralbades Bad Polzin

Plan Połczyna Zdroju 1926 r. wg. Pharus – Plan Des Moor – Und Mineralbades Bad Polzin

Latem 2011 roku, zainspirowana mapą Połczyna Zdroju z 1926roku, którą mój sąsiad Piotr przechowuje wśród swych szpargałów, postanowiłam spędzić nad nią kilka chwil celem jej odczytania. W chwili gdy w głowie zrodził się owy pomysł, nie wiedziałam jeszcze, że będzie to fascynująca lekcja historii, której tematem miał być Połczyn Zdrój, dawny Bad Polzin a jeszcze wcześniejszy Polzin.
Kilka godzin spędzonych na przeglądaniu informacji w Internecie, składanie faktów historycznych, zbieranie danych i spisywanie wszystkiego, co może okazać się pomocne w rozszyfrowaniu mapki, w końcu przyniosło rezultaty a tym samym wciągnęło mnie dogłębnie. Cóż! Nie przypuszczałam nawet, że będzie to tak fantastyczna i ekscytująca lekcja, wyprawa do czasów gdy na świat rodzili się moi dziadkowie.
Mapa po zeskanowaniu wróciła do swego właściciela a mnie pozostała satysfakcja z pracy jaką wykonałam.

Do 1926 roku, miasto nosiło nazwę POLZIN. Podjęta przez władze miasta i prywatnych właścicieli sanatoriów akcja promująca uzdrowisko przyniosła wymierny rezultat w postaci dekretu ministerialnego z września 1926 r. zmieniającego nazwę miasta na Bad-Polzin.
Bad - Polzin wpisało się również w historię Rzeszy Niemieckiej Adolfa Hitlera. Okres dwudziestolecia międzywojennego w Połczynie Zdroju wiąże się ze znaczną migracją ludności (ujemny bilans ludnościowy) i dominującą rolą ideologii hitlerowskiej wśród mieszkańców miasta. W 1933 r. miały tu miejsce liczne ekscesy antyżydowskie, a w 1938 r. zastrzelony został dr Leon Levy, żydowski lekarz pracujący w domu zdrojowym.

1) FRIEDHOF – Cmentarz. ( Obecny cmentarz komunalny.)
Cmentarz komunalny, (czynny do dziś, założony w połowie XIX w początkowo nie cieszył się powodzeniem ze względu na położenie). Po osuszeniu mokradeł i wybudowaniu kaplicy pogrzebowej w II połowie XIX w zyskiwał na znaczeniu.
Na terenie cmentarza komunalnego znajdują się pozostałości dawnych nagrobków niemieckich i liczne pomniki kommemoratywne: pomnik poświęcony poległym w I wojnie światowej (1914 - 1918) żołnierzom niemieckim - dawnym mieszkańcom miejscowości (niem. Bad Polzin) w formie głazu granitowego z niszą zdobioną płaskorzeźbą niemieckiego żołnierza w pełnym uzbrojeniu z okresu I wojny światowej,
głaz poświęcony pamięci zmarłych niemieckich mieszkańców Połczyna Zdroju z 1998 r., głaz poświęcony radzieckiemu lotnikowi, który zginął w czasie wyzwalania Połczyna (tzw. głaz Tałdykina). Z lat 90-tych XX wieku pochodzi pomnik upamiętniający żołnierzy napoleońskich i głaz poświęcony pomordowanym w Katyniu. W 2005 r. rzeźbiarzZygmunt Wujek wykonał pomnik poświęcony Sybirakom.
2) BAHNHOF – dworzec kolejowy.
Dworzec kolejowy wybudowany w 1907 r. znajduje się w centrum zespołu kolejowego, na który składają się oprócz charakterystycznych domów mieszkalnych wodociągowa wieża ciśnień, budynki technologiczne i magazynowe - zespół nieczynny - linię kolejową łączącą Połczyn ze Złocieńcem i Grzmiącą zlikwidowano.
3) TURNHALE – Sala gimnastyczna.
4) FRIEDRICH WILHELMBAD – Powstał w 1866 r.
5) BRAUEREI FUHRMANN – Browar.
Browar - budynek wybudowany w 1824 r. przez Fruhmana, mimo wielokrotnych przebudów i rozbudowy zachował swoje cechy stylowe. Rozbudowany w okresie 20-lecia międzywojennego jest dobrym przykładem architektury przemysłowej tego czasu o oszczędnej modernistycznej formie. W zespole znajduje się słodownia, warzelnia, butelkownia, magazyny, wieża ciśnień, dawna remiza, budynki administracyjne
i mieszkalny właściciela. Związane z nim są także budynki mieszkalne pracowników - przy ul. Kruczej i 15-Grudnia. Wpisem do rejestru objęty jest główny budynek produkcyjny i dawny dom właściciela - A-222 dn. 29 lipca 2005 r.
6) ST. GEORGEN HOSPITAL – Szpital Świętego Jerzego. (Obecnie Zespół Szkół Ponad gimnazjalnych.)
Szpital św. Jerzego z II połowy XIX w (obecnie Szkoła) charakteryzuje się swego
rodzaju surowością form operujących dużymi ceglanymi powierzchniami ścian, zdobionych skromnymi arkadkowymi fryzami.
7) RAT HOUS – Dom rady.
Zniszczenia z początku XIX wieku (wojny napoleońskie) dla Połczyna miały zbawienny skutek. Miasto uwolniło się od zależności od szlachty i zaczęło rządzić się swoimi prawami: powstała Rada Miejska, a rozdział posiadłości miejskich od szlacheckich, dokonany w 1827 r., umożliwił jej podjęcie szeregu inwestycji.
Między innymi osuszono bagna po południowej stronie miasta i założono duży park zdrojowy z domem koncertowym.
8) MARKT – Rynek.

9) KURHAUS DR. NEUBERG – Sanatorium Kurhaus.
W latach 1894-1896 powstało sanatorium Kurhaus. Kurhaus (obecne „Podhale”), zarządzane w latach 1918-1927 przez Kasę Miejską zostało wydzierżawione dr Goldmund, który od 1933 r. stał się jego właścicielem.
10) MARIENBAD - 1874r.
11) JOHANITERHOSPITZ – Szpital.
W 1855r. powstał Szpital Szarytek, od 1860 roku pod opieką Joanitanów. Dobudowane skrzydło przeznaczono na szpital i przytułek dla ubogich.
12) BISMARCK PROMENADE – Deptak Bismarcka. (Obecna Zdrojowa)
13) KAISERBAD – Sanatorium GRYF. Budowa datowana na 1894-1896
14) DRAMBURGER STRASSE – Droga w kierunku Drawska Pomorskiego.
15) TEMPELBURGER STRASSE – Droga w kierunku Czaplinka.
16) POST – Poczta.
Elementy neogotyku zostały wprowadzone do pochodzącego z przełomu XIX i XX wieku
budynku Poczty, mieszczącej się przy ul. Grunwaldzkiej 27.
17) BELGARD STRASSE – Droga w kierunku Białogardu.
18) KOŚCIÓŁ.
Architektura sakralna - reprezentowana jest przez kościół parafialny p.w.
Niepokalanego Poczęcia NMP o średniowiecznej metryce, który był wielokrotnie przebudowywany. W czasie przebudowy w latach 1850-1860 zastosowano repertuar form neogotyckich. Wieżę, która częściowo spłonęła w 1950 r. i była prowizorycznie zabezpieczona, odbudowano w 1981 r. Przykościelny cmentarz w II połowie XVIII w przeniesiono poza miasto, na tereny przy ul. Warszawskiej.
Kościół usytuowany był centralnie w kwartale przylegającym do rynku od wschodu i obudowany zabudową pierzejową.
19) PROMENADE NACH LUISENBAD – Deptak do Borkowa.
W latach 1933-1935 w dzisiejszym Borkowie, wybudowanym w 1908 r., mieścił się obóz męski państwowej organizacji hitlerowskiej służby pracy, a od 1937 r. sanatorium przekazane Głównemu Urzędowi do Spraw Rasowych i Osiedleńczych pełniło funkcje związane z programem Lebensborn. Zakład Lebensborn
w Połczynie-Zdroju funkcjonował od kwietnia 1938 do lutego 1945 właśnie w sanatorium Borkowo, w którym dokonywano germanizacji dzieci głównie z polskich rodzin.
Przed napaścią na Polskę w 1939 r. Połczyn stał się kwaterą główną Grupy Armii „Północ”, a w latach 1939-1945 wielkim szpitalem wojskowym.
Po wyzwoleniu w 1945 r. grupa Polaków przebywających na robotach przymusowych w Połczynie przejęła władzę w mieście. Pierwszym polskim burmistrzem Połczyna Zdroju został były jeniec Oflagu w Bornem Sulinowie kapitan Otto Benedykt Polak, który podjął starania o utrzymanie porządku w mieście i odbudowę struktur życia społecznego, co nie było łatwym zadaniem przy stacjonujących na terenie miasta
i w okolicy wojskach radzieckich.
20) PARK ZDROJOWY – Powstał w 1836 – 39 w stylu francuskim. Rozbudowany w 1903 r. w stylu angielskim.
Park zdrojowy, założony w latach 1836-39, po osuszeniu bagien, w stylu krajobrazowym, nawiązującym do ogrodów francuskich, poszerzony o park w stylu angielskim w 1903 r. Na jego terenie znajduje się większość domów uzdrowiskowych oraz szpital. W tzw. części „francuskiej” znajdują się partery roślinne, amfiteatr, budynek zdroju „Joasia” i in.). Część krajobrazowa południowo-zachodnia oparta została o meandrującą rzekę Wogrę, na której założono dwa stawy i basen oraz zorganizowano ciągi spacerowe.

21) BARWALDER CHAUSSE – Droga w kierunku Barwic.
22) SCHULE – Szkoła. Obecna Szkoła Podstawowa.
23) Obecna ulica Piwna.
24) Obecna ulica Browarna.
25) BERG STRASSE – obecna ulica Wojska Polskiego.
26) CHAUSSEE NACH REINFELD – Droga w kierunku Bierzwnicy.
27) STRASSE 15 – Obecna ulica Cmentarna.
28) STRASSE ? – Obecna ulica Wąska.
29) Obecna ulica Staszica.
30) KL. MULLER S. – Obecna ulica Kilińskiego.
31) GRABERT S. – Obecna ulica Targowa.
32) MARIEN S. – Obecna ulica MARIACKA.
33) Obecna ulica 5 Marca.
34) RAUCH S. – Obecna ulica Parkowa.
35) Obecna ulica Wilcza.
36) Obecna ulica Krucza.
37) STRASSE 18 – Obecna ulica Miodowa.
38) LINDEN STRASSE – Obecna ulica Mieszka I.
39) STRASSE 19 i 23 – Obecna ulica Nowa.
40) KOLBERGEN STRASSE – Obecna ulica Kołobrzeska.
41) JOHANISBAD – LECHIA.
42) SCHLOβ – Zamek.
W czasach lokacji w centrum miasta znajdował się kwadratowy rynek z ratuszem zlokalizowanym centralnie skomunikowany stromą uliczką (zachowaną do dziś) z usytuowanym na niewielkim wzniesieniu zamkiem. W 1337 r. zamek należał do rodziny von Wedel.
43) TEICH – Staw.
44) MOLKEREI – Mleczarnia.
45) EV. GEMEINDE HAUS – Dom wspólnoty Ewangelickiej.
46) Cmentarz Ewangelicki. (Dziś nie istniejący.)
47) GERICHT – Sąd.
Miasto od 1808 r. stało się siedzibą państwowego sądu ziemskiego i miejskiego (do 1784 r. w Połczynie jako dawnym mieście funkcjonował prywatny sąd zamkowy, któremu podlegali zarówno mieszkańcy miasta jak i okolicznych wsi).

48) SPAR K. – Kasa Miejska.
49) KRANKENHAUS – Szpital.
50) BETHANIEN – Betanii.
51) SCHLOβ WALD – Las zamknięty.
52) LUFTBAD – Kąpiele powietrzne.
53) STEINBACH SCHLUCHL – Kanion Steinbach.
54) CARLEN RESTAURANT – Restauracja Carlen.
55) i 56) WUGGER – MŁYN.
Miasto już w średniowieczu miało młyn, który spłonął w czasie pożaru w 1500 r. Właściciele miasta nie pozwolili na jego odbudowę, ale sami wybudowali dwa młyny w pobliżu miasta Klein Wugger Műhle i Gross Wugger Műhle. Energię wodną wykorzystywał również folusz (z pocz. XVIII w.) i garbarnia (Lohműhle). Dokładnej daty jej powstania nie znamy - wiadomo, że garbarz Martin Meyer, aby go wybudować otrzymał od właściciela miasta Filipa von Borcke ponad 3 morgi ziemi przy ul. Kołobrzeskiej. W 1837 r. spadkobiercy Meyera sprzedali go młynarzowi Fryderykowi Hoffmanowi za 3500 talarów. Zagroda młyńska składała się z budynku mieszkalnego, młyna, magazynu zbożowego i stodoły. Urządzenia wodne młyna składały się z dwóch stawów, dwóch młynówek (rowy), podziemnego kanału, zbiornika wodnego oraz koryta przepływowego. Unikalne, 10 m średnicy koło zamachowe jeszcze w latach 50-tych XX wieku służyło do przemiału zboża. W 1976 r. budynek młyna w Połczynie Zdroju został wpisany do rejestru zabytków woj. koszalińskiego pod nr 912 dn. 27 października 1976 r. Niestety, nie uchroniło to
samego młyna przed zniszczeniem - młynnica zawaliła się w 1986 r.